Η μυσταγωγική Ηλέκτρα του Παπακωνσταντίνου- Μια απάντηση στην κριτική της Αρκουμανέα της lifo

ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ ΤΕΧΝΕΣ

Η μυσταγωγική Ηλέκτρα του Παπακωνσταντίνου- Μια απάντηση στην κριτική της Αρκουμανέα της lifo

Aν δούμε τον τρόπο που βιώνουμε τα συναισθήματά μας θα παρατηρήσουμε μια διαφοροποίηση ως προς το βάθος τους.
Συναισθήματα όπως η αγάπη ή η θλίψη είναι βαθειά μεστωμένα μέσα μας και για αυτό παίρνουν και περισσότερο χρόνο για να δημιουργηθούν ή να ξεπεραστούν.
Συναισθήματα όπως η ζήλια ή ο τρόμος από την άλλη είναι πιο άμεσα, πιο έντονα, πιο βραχυπρόθεσμα συναισθήματα και συνήθως προϊόν αντιδράσεων άλλων βαθύτερων συναισθημάτων.
Το θέατρο σαν τέχνη παίζει περισσότερο με τα πιο βαθειά συναισθήματα, ο κινηματογράφος από την άλλη λόγω της ευχαίριας που του προσφέρει η δύναμη του μοντάζ και της μουσικής μπορεί εύκολα να μανιπιουλάρει τα πιο έντονα, τα συναισθήματα “της επιφάνειας”. Πόση δουλειά χρειάζεται ένας θεατρικός ηθοποιός για να σου δημιουργήσει τον τρόμο και πόσο εύκολα το κάνει ένα κινηματογραφικός σκηνοθέτης χρησιμοποιώντας έντονη μουσική και εναλλαγή των πλάνων;
Στην Ηλέκτρα του Θάνου Παπακωνσταντίνου είδα προσωπικά, πρώτη φορά, στο θέατρο τόσο πετυχημένο μανιπιουλάρισμα έντονων συναισθημάτων. Στο τελευταίο 20λεπτο του έργου σύσσωμο το κοινό ενοποιημένο με το χορό, ενοποιημένο με τους ήρωες, ενοποιημένο με το ρυθμό της παράστασης, μπορούσε να αισθανθεί όλο τον τρόμο, όλη την αγωνία, όλη τη ματαιτότητα του θανάτου της Κλυταιμνήστρας και της εκδίκησης της Ηλέκτρας- έντονα συναισθήματα να εναλλάσονται μέσα του, οι έννοιες του καλού και του κακού, της καλαισθησίας και του γκροτέσκ να απολλούν το διαχωρισμό τους, αφηνόταν να βιώσει εκτός των βαθειών συναισθημάτων της παράστασης και συναισθήματα που θα βίωνε βλέποντας ένα καλογυρισμένο θρίλερ.
Ο Θάνος Παπακωνσταντίνου το πέτυχε χρησιμοποιώντας τη μουσική, όπως πρέπει να χρησιμοποιείται στην Αρχαία τραγωδία ( και όπως μάλλον σύμφωνα με τον Νίτσε χρησιμοποιούταν στην αρχαιότητα), σαν άρρηκτο κομμάτι του έργου δηλαδή και όχι συμπληρωματικά, και το χορό μαεστρικά όπως θα περιγράψουμε παρακάτω.
Κάτι επαναλαμβάνω σκηνοθετικά εξαιρετικά δύσκολο για θέατρο.

Οι συμβολισμοί που έβριθαν στην παράσταση, συμπληρώνουν την παραπάνω μυσταγωγική εικόνα.
Ένας νεκρομάντης που κατά τη διάρκεια της παράστασης δημιουργεί έναν εικονικό κύκλο από αίμα περιμετρικά της σκηνής σταδιακά, για να έρθει ο Ορέστης στο τέλος να κλείσει αυτό τον κύκλο, πηγαίνοντας στην αρχή του.
Ο χορός όπως θα έπρεπε να είναι, δηλαδή ένας χορός που αντικατοπτρίζει την εσωτερική κατάσταση του ήρωα και όχι ένας χορός που όπως συνηθίζεται εξιστορεί την πλοκή για να προχωρήσει το έργο, ένας χορός όπως αναφέρει η Αρκουμανέα, που προσπαθεί κατά τη διάρκεια του έργου να μείνει ατάραχος, ακριβώς όπως η Ηλέκτρα προσπαθεί να ηρεμήσει τα μέσα της και να μην παραδοθεί στην τρέλα, ένας χορός που όταν έρχεται η ώρα της εκδίκησης, αφήνεται να βαφτεί με το μαύρο χρώμα της μνησικακίας, να αγκαλιάσει τα πιο σκοτεινά ένστικτα της ανθρώπινης ύπαρξης, να παραλογιστεί μες στην ηδονή του μίσους, χορεύοντας ακανόνιστα και τραγουδώντας ακατανόητα, δείχνοντας πως ο παραδομένος στα πάθη του άνθρωπος, εξαγνίζεται προσωρινά, πριν πληρώσει το τίμημα και χάσει για πάντα την ευκαιρία μιας ήρεμης και φυσιολογικής ζωής, μια ήρεμης και φυσιολογικής ψυχοσύνθεσης.
Οι πρωταγωνιστές κρατούν κατά τη διάρκεια του έργου ένα κουτί που συμβολίζει τα συναισθήματα του πόνου, δηλαδή τις τύψεις, το ανάθεμα, το μίσος. Η Ηλέκτρα σέρνει αυτό το κουτί με το δυσβάσταχτο βάρος σε όλη την παράσταση, δείχοντας πλέον ανήμπορη να το αντέξει. Η Κλυταιμνήστρα επιλέγει να σηκώσει το ανάλαφρο για εκείνη κουτί, σαν φο μπιζού, σαν κόσμημα όσο φροντίζει τον τάφο του Αγαμέμνωνα παρουσία του λαού, για να δείξει μια ευσεβής χήρα, ενώ η Χρυσόθεμις, η αδερφή της Ηλέκτρας επιδεικνύει το κουτί, είναι άνθρωπος δηλαδή που διαφημίζει τον πόνο και τα βάσανά του προκειμένου να κερδίσει τη συμπόνια και την αποδοχή από τους άλλους, για αυτό και ζει πριγκιπικά στο παλάτι.
Ο Ορέστης τέλος από την αρχή του έργου όποτε ετοιμάζεται για την εκδίκησή του πατάει πάνω στο κουτί, πατάει πάνω στο πηγαίο μίσος του, για να του δώσει κίνητρο και δύναμη για εκδίκηση, χρησιμοποιεί τον πόνο του σαν κίνητρό του.
Ποιητικό.
Συγνώμη αλλά το είδα μήνες πριν και γράφω μόνο όσα θυμάμαι από μνήμης.

Όσο για την Ηλέκτρα της Αλεξία Καλτσίκη; Ακριβώς όπως θα έπρεπε να είναι.
Η Ηλέκτρα είναι μάρτυρας. Και κακώς, ο μεσσαιωνικός ρομαντισμός μας έχει διδάξει για μάρτυρες δυναμικούς αγέρωχους γενναίους. Όχι.
Στον κήπο της Γεθσημανής έχουμε τη ρεαλιστική εικόνα ενός Μάρτυρα.
Ακόμα και ο Μεγαλύτερος Μάρτυρας, μπροστά στο φόβο της θυσίας θα δειλιάσει, θα τρομάξει, θα σαστίσει, θα τρέμει από τον πανικό του.
Τι το μαγικό θα είχε ο μάρτυρας αν δεν ήταν άνθρωπος, αν δεν βίωνε όλο το φόβο που θα βιώναμε και εμείς στη θέση του, μα παρόλα αυτά έβρισκε την ψυχική δύναμη να ξεπεράσει το φόβο, για τις αρχές του;
Η ανθρώπινη φύση του μάρτυρα είναι που προσδίδει αξία στη θυσία του.
Και η σαστισμένη Ηλέκτρα της Καλτσίκη, αυτό το ανθρώπινο ερρείπιο, το πιστά αφοσιωμένο όμως στις αρχές του, φέρνει τη μυθολογία του μάρτυρα στη ρεαλιστική της βάση.

Όσο για τον Ορέστη; Όπως λέει και η Αρκουμανέα “Ο ήρωας (Αλέξανδρος Μαυρόπουλος) αναδύεται υπερβολικά συναισθηματικός, ένα «καλό παιδί», άγαρμπο, έτοιμο να ραγίσει και να βάλει τα κλάματα και όχι να διαπράξει φριχτό έγκλημα”.
Τι άλλο θα μπορούσε όμως να είναι ο Ορέστης; Ο Ορέστης είναι ένα παιδί που στερήθηκε την ενηλικίωσή του.
Που προδόθηκε από τη μάνα του, που είδε να σφαγιάζεται το πρότυπό του και να εκδιώκεται ο ίδιος από ό,τι δικαιωματικά του ανήκε. Ο Ορέστης χάνει το δικαίωμά του στην ενηλικίωση, το δικαιώμά του σε εκείνες τις πατριαρχικές εποχές να θεωρηθεί άντρας, αυτόνομος άνθρωπος. Μέχρι να εκδικηθεί κανείς δε θα κοιτάξει τον Ορέστη σαν αυτόνομο ενήλικα και αν πάλι εκδικηθεί θα είναι ένας μιερός ενήλικας που σκότωσε τη μάνα του.
Ένα τρομαγμένο παιδί, ένας κακοποιημένος έφηβος που βιάζεται να πάρει το αίμα του πίσω, πριν καθίσει να σκεφτεί με τον εαυτό του τις επιτπώσεις και το μετανιώσει.
Αυτή και μόνο αυτή η εικόνα ταιριάζει στον Ορέστη. Κάθε άλλη περίπτωση ενός στιβαρού και σίγουρου Ορέστη θα δημιουργούσε ασυνέχεια με τον μετέπειτα Ορέστη, τον καταδιωκούμενο από τις τύψεις, τις Ερυνίες.
Είναι οι αμφιβολίες του Ορέστη για τις πράξεις του, οι εφηβικές του αμφιβολίες, που καλοδέχονται ύστερα τις Ερυνίες.

Για να συνοψίσουμε κύριε Παπακωνσταντίνου, η παράστασή σας είναι ό,τι καλύτερο έχω δει σε τραγωδία εδώ και χρόνια, συγχαρητήρια.
Λουίζας Αρκουμανέα, ότι παρατήρησες οπτικά ήταν σωστό, μα χρειάζεται και ένα καλό και κυρίως ανοιχτό και καλοπροαίρετο εσωτερικό μάτι για να βιώσει ένα καλλιτεχνικό έργο (do you Mr Jones?).
Υπάρχει και ο Σεφερλής, η μπάλα, η πολιτική, τομείς που ένας άνθρωπος που βιάζεται να κυνηγήσει τον εντυπωσιασμό μέσω της πρόκλησης θα μπορούσε να αναλωθεί να αρθογραφεί, αφήνοντας το σοβαρό θέατρο στην ησυχία του.

Y.Γ.: Το εν λόγω άρθρο της Αρκουμανέα στη lifo
https://www.lifo.gr/articles/theater_articles/201964/mia-ilektra-poy-tin-esteilan-gia-eksorkismo

Facebook Comments
(Επισκέφθηκε 187 φορές)
Hobo with a pen

Hobo with a pen